Balang a doce ing aldo, ngening Junio ya ing bulan Keni nang kasalesayan, ya’ng aldo ning Katimauan Dinalan aduang pulu’t lima, iya nang pagmasusian Parati yang gaganakan, kanita e makalinguan
Y Diosdado Macapagal, presidente ya kanita Bilang numero beinte ocho, anyang iyang pinroklama Banua yang libo siam a dalan anam a pulu’t adua Kalabing adua ning Junio, fiesta oficial ‘lang obra
Galangan ya at luguran ining bangsa tamung sinta Tune tayang pakamalan, ing gulutan ali sana Lipi tamung Pilipino, metung bangsa a malaya Nung sakupan ‘liwang bansa, keng sarili, e mabisa
Iniang bayu taya kimtan ing kekatang katimauan Dakal daya ing misaluak king parang ning lamutakan Dinaun de’ng karelang bie, at mitimbuang keng labanan Ilang pilit pang talakad, ing bandera yang tatalnan
I Heneral Aguinaldo ketang kayang balkonahe Tune karin wawasiwas, ing bandera ning tagumpe Abe nong Katipuneros, deng memalen makalawe Ila rening meging saksi at mosikus ‘lang babage.
Karing pamilyang miyaptas, ketang lugud a matutus Masisira ustung misan, masanting dang pamiyutus King panaung misamutan, lang e mayap makiutus Karing tau kanu ngara, a sulut na ning impiernus
Ila pin ding sasalagping, mabibilang kapamilya Misan, nung e man maralas, mayayaus kontrabida Pasari na ning e ustung, panusig ding asawa ra Makisoso la king bageng, e ra na dapat luban pa
Ding aliwang mikapatad, akakua rang magugulu Ustung pepayalipan la, isip ketang pangalalu Ding mibayo at mibilas, naman a e mitutonu Maralas lang mibubungil, daig do pa ring sangganu
Atin namang sasalagping, mayap ampon mapakiabe Malugud at maganaka, karing kayang katubale Nung anti la ngan sa karen, ding akasulit ta bale Makaramdam ta’ng kuswelu, magkasakit ta man king bie
Dapot nung ding sasalagpi, ring tiktak king kabuysitan Daratang na itang swerti, myalilan pang kamalasan Ding makanian panugali, sasabian da ring keraklan Neng pane lang maslam lupa, na kabayat ing kabiayan
Atin salagping lalaban, karing meging katwangan da Alang kontrol a balungus, pagaga at mapalmura Ating sakim king pibandian, milalu kasaklo mata Ampo pang masalakata, a dusuldit maki-gera
Karing anggang sasalagpi, dapat tamung manatindi Ibili ta ya king lugal, ing kekatamung sarili Ding malugud selagpian da, kapatad ampon pengari Ila pin ding daratunan, ning mamayutputang swerti
Vhelle V. Garcia June 8, 2023 United Arab Emirates
***misulat ya pu ing original na ning poesiang ini iniang mayangu ya bie itang anak nang lalaki ning poetang maki bakas-panas. maka-set ya ing panaun nining poesia keng marayung bukas inia linawe ya keng napun ing persona. ikit ku pu kasi nung makananu ya kalugud ing poetang maki bulung-dutung keng anak na, at uling meragul kung alang tata, ngaku keng sarili ku, “map pa iya”.
“ing pangandirian”
ing kakung sarili linawe ku napun, ketang ing kakung bie e ne sagiwa pun, napung detangan na itang gatpanapun, at kinuldas nakung king aun minapun; bitio ku ing napun, at pikumpara ku iniang ing atad da i paring Baraku, iniang ing gabun na iyang makmul kaku, bina yang kalulu aske ing kanaku: king ikit ku, diria ing dimdam, e tula, …tata na, pebal yang lua a makalula; …tata ku, anam ku, gule neng mistula, e migluat, mine ne king nu ya migmula. map pa ya atin yang tatang akayabe a angga king tauli keyang kayantabe.
05/02/20 /00:29 kabang manalbe “byahero” (meulip ya pu uling maselan ya rima a sunis a sakdal)
potang litlut ra na ring aldo ning bukas kareng panandam mu ing bosis kung matas, nanu pang paralan ing gawan ban ‘yagkas ing lugud ku kekang marayung kumupas?
ing lugud ‘yagkas ku kapamilatan da ring yumu ring umang kakung keka pagpa o karing talik da ring kaul ku keka o lambis da keka reng timan ding mata.
dapot makanunu nung puera keng kera ala nakung aggiung gawan pang bitasa uling ing katawan mitda ne kapitna, inia anti nakung laso a kadila.
ding dati kung timan mekad e ku nala apaslag a sala kalupa kanita uling mebating na ing pinu ning lupa, ing bilang ding ipan, at sala ring mata.
makananu kaya nung meko nia naman at memun i Samson king kakung sikanan, at e kuna aggiu aggiang ing tikdo man at ing simpling kaul e na aggiu daptan?
karing aldo ita mekad malapit ne ing talapandakit ning sumangid a bie, king kakung inawa mainip neng magbante, manaya king pusung mimin na sa’ inge.
sumangid ning sabla, aggiang paume na king dimla ning kakung pagkerang marimla, tabak mu keng batu, iti alang sala, keng salu e matda kaluku ing sinta.
yagape ra ka sa’ kaku keng pagkeran, kaku ing palad mu ipatung ria naman ban kekang damdamang e pa ketubasan a siri at pali ining panamdaman:
sige mangan naku, mangan ku, sige na, mangan naku, sige, basta agnan kata; pibatan kung kanan aggiang alang lasa, mangapatilak man, pilit managuanta. balu ku ing lelut pilit mung linutu, inia pin mangan ku aggiang e ku aggiu; e naka malungkut, pilit kung sumubu ban milamnan dungus aggiang sang ditak mu. keng pamanese yu, dakal a salamat; penoras panulu aggiang mengapuyat; maranun paglelut aggiang tutung puyat, alub yu na kasi ing e ku mayayat. masalese naku, dakal salamat ‘ma, ing nang alalasa ing matabang baggia.
Dening tanaman kung ubi, balang abak pagumasdan Kabang ilang kukulate, anti la mong mitagalan Nung ninu ing munang miras, keta babo ning katasan Balamu ing mamalagua at ayabut ing parasan
Kabang ila reng lalawan, sabe ku ring mamigunam Isipan ko rening tau, maki-una keng parasan Alub namu ilang muna at saglulu keng tagalan O ila reng mikalagyu, saka ila reng tangalan
Atin naman alub namu, iya ini ing mumuna Karas keta nang kabiasnan iya ining makilala Lalawan metung mabandi, makualta ya at mapera Pagmaragul keting balen anting Musa keng parada
Kabang ila rening anak, mimiral ing kayabangan Singka-biasa, singka galing, o papakit deng pibandian Nanu ya man ing okasyon, mumuna yang tatangalan Tutung e bisa mang mitauli, ing buri na makalamang
Dapot miras ya king babo, at ing sabla disan na ngan Linawe ya’t memalikid, lalawan na ing delanan Ketang matas nang kabilian, kaligayan e ne kimtan Detang tau nang lebasan parehu na la kabilian
Iyang bisang magpauna, dapot ngeni magpailakuan Pablasang ing manenaya, ing marimla nang kutkutan Pibandian nang penikuanan, ila reni deng malakuan Saken, bale at alajas, babo sulip malaso ngan
“Komusta ka? ing amanung simbitla na, bista man mikakunu ya. “Mayap naman” ing magalang nang pakibat at saka ya tiniman kening mengutang kaya.
Kalambat a panaun, atin limang pulung banua kanita la pa misabi, di Magdalena at l Mario.
Nung e la pa mig-reunion kalabas ning limang pulung banua a karelang pegmasusian ketang escuelang inakmul ning lahar.
Decada sasenta kanita, iniang ilang magaral ketang elementarya, karin barrio ning Banaba, Balen ning Bamban ning Lalawigan Tarlac. Manibat king mumunang balitang anggang mayari lang kanam a balitang ilang mikaklase karin. Usu la kanita reng tigtigan a Monny monny, Yummy yummy, l only live to love you. The voice of love, Somewhere my love, Kiss me goodbye, Don’t forget to remember me ning Bee Gees at dakal pang sinikat a kanta kareng Beatles.
Madalas ilang miyayabe at mipag-istorya lalam da reng pun dutung o ketang lalam ning escuela o kaya ilang mamialungan karin. Potang oras na ning paniatang da, bayu mag ala siete ning kayabakan, makabatio no ketang dalan, nung nukarin ya dadalan ing balang metung. Kabud iyang akit nang daratang salubungan neng agad-agad, itang aili ampon saya kareng lupa, a e asali kareng pera.
Pangaras oras ning recess, puntalan ne at abutan minindal, ilang adua makanian ing gagawan da. Panalala ing mimiral keng pusu ra at pilubluban.
Kayari ning klase, mamialungan la pa o mipagkuento, saka maninap para keng daratang a panaun, sana ilang managumpe keng bie, akua ing kursung buri dang panikuanan. At mikapamilyang masaya.
Misan, Deciembre kanita, atsu nala king katlung balitang, ila reng mig-Christmas party, kayari ning Christmas party, ila reng miyagkatan mikaklasi, mamasyal karin king Lugay park at ilang mukyat king grotto, kaibat migtampiso la ketang ilog Parua, karin lalam na nitang tete at ila reng memandilo karin. Ketang musmus pang kaisipan, alang malisya ing balang metung at memandilu la king ilog a malino at malinis. Kawe-kawe, mamialungan at mitatagalan king danuman. I Magdalena biasa yang kawe uling makalapit la bale keng ilog a ini.
Kabang ilang magaral karin elementarya, mikalugud la rening mikaluguran. Masaya ing balang oras a lalabas, kabang miyayabe la keng escuela. Alub da namu ing Lunes na ban akayabe de ing balang metung.
Misan a aldo melagnat ya l Magdalena e ya linub king klasi, kabud abalu nang Mario ing melagnat ya, kayari na ning klasi iya ining delawan at pendala neng biabas karela. Kayakit na kang Mario, tinalakad ya i Magdalena at milako ya lagnat at mesaya ya.
I Mario aktibo ya keng scouting, inia, yinagyag ne l Magdalena na makiabe keng scouting. Inia potang ating parada neng fiesta, prusisyun o nanu man kapagmasusian, miyayabe la, at masaya lang aduang makiabe keng parada at atad ne pang Mario karela l Magdalena.
Nanupata, keng pamagaral da keng escuela, masaya la, mu pin neng misan daratang ing lungkut at kapigaganakan uling ing giyera Viet Nam iyang pisasabian, lalu na potang mamanyulapo no reng eroplanung pang-giyera ning Clark Air Base, at dadamdaman mu itang siglang makapangaklak keng balugbug. Dagdag pa ing seselan a panaun kanita pauli da reng taung kilual, dakal lang tau reng mengasintang at mengawala at e na linto angga ngeni.
Paninapan da, king datang a panaun, meyari king pamagaral ban marap king malagung bukas.
Ketang metung a pamikatagun, dininan deng pamangan deng kaklase nang Mario at ikit nang Magdalena ita. Iniang l Magdalena iyang memie marine neng abutan Mario ing pamangan at migmaktul ya l Magdalena. Keng kamua na kang Mario e ne pekisabian anggang meyari lang elementarya, iniang mumunang paruminggo ning Abril, 1969. Manyawad yang tawad l Mario, dapot megmasias ya l Magdalena,,at mikawani lang maslam a pilubluban.
Miras lang secondaria e ne bitasang pakisabian Magdalena l Mario keng kasakit na pilubluban, at l Mario naman angga ne mu keng lawe at sisisian ne ing sarili na keng mengapaliari karela.
Atsu nala keng kaduang banua keng secondaria iniang mesakit ya l Mario at e ne mekapag-aral, inia lalu neng kelunusan Mario ing sarili na. Samantalang I Magdalena naman semasan na ing pamagaral at meyari yang secondaria anggang meyari yang colehiyo. Mekipagobra king Clark Air Base kareng Amerkano at midala ya Japan, kasara ning base militar ning US.
Ining melakuan a kaluguran, l Mario, agyang mikakapansanan ya, megsikap ya at meg working student, meninap ya naman na mayari rin keng kolehiyo at megi yang talaturu. Daratang mu rin keng kaisipan na, nung apatawad na neng Magdalena.
Iniang teen-ager na la, lalu yang sinlag ing leguan nang Magdalena at neng akakit neng Mario angga ya keng lawe at mamakmul niang wawa kening kaluguran, l Magdalena naman atin yang aili balamu mangulami, agyang e na gagawan dapot ini panandaman nang Mario.
Memakbung ya ing Pinatubo at mesira ya ing karinan, ing balen at ing pakamalang escuela, mikutkut la keng lahar at ala nang panalalang balikan pa, subali mu reng letratung asalikut nang Bethbeth, a akaklase da.
Maluat a panaun mitda na ing komunikasyun ding adua at mikapamilya la, l Mario angga ne mu keng makikibalita kareng kaluguran at kapatad nang Magdalena, uling e milako keng kaisipan nang Mario ining kaluguran.
Linabas ing panaun, atin nang limang pulung banua. A isip nang Mario ing mag-reunion la ban ilang mikit-ikit pasibayu dening mikaklase.
Gewa ra ing pamitipun king escuelang bayung talakad nung nukarin ya ing sadiang lugal ning escuela. Matula la reng balang metung,, dadala nong Bethbeth retang lumang letratu iniang atsu la pa elementarya, at pamuntalan da la reng akaklase.
Kakarug ya salu l Mario nung datang ya l Magdalena, nanu kayang sabian na?.
Dinatang ing petsang mitakda, bulan ning Pebrero 2019, karin sadiang lugal ning Banaba Elementary School. Masaya la lupa ding balang daratang, mikawul-kawul at komustaan, mangasikan a aili, gagalapak keng aili potang ilang mikikilala at babalikan ing milabas. E wari crush me l kayi kanita, hahahaha. O komusta naka? Nukarin ka maratun, nukaring bangsa ka minta? Pilan nong anak mu? Ninung ayasawa mu? Ay pangalagu mo, lawen me, lawen me ing itsura mu iniang grade ll, lll o lV, hahahaha, meragul ka, O i kayi. . .o alayu pa. . . I Magdalena? I Rosa datang ya? O l Nida, l Gregorio atsu ya? O y Rod e magkanta? l Beth. . . I Ramon datang ya kanu, Ahhh kasaya tamu, lugud ning Dios mikit-ikit tamu, kaibat ning limang pulung banua,. . . Salamat king Guinu at masikan ta pa.
Meputut ing kuwentuan da reng mikaklase iniang dinatang ya l Magdalena, o kalagu mo! ngara kaya. . .Komusta ka? lalapit la ngan kaya, at l Mario ketang lele lawelawe ya mu. Mua ya pa kaya kaku? Kutang na keng sarili na. .
Kanita la pa mikit Magdalena at Mario, kalabas ning limang pulung banua, pareju lang mikakunung lumapit king balang metung.
E na apibatang Mario, lepitan ne l Magdalena, ngana, “komusta ka?”
“Mayap naman”, pakibat nang Magdalena at saka ya meili at tiniman.
Meili ya I Mario at tiniman at saka ne ginulut.
Alang mengutang metung man karela ketang milabasan a panaun, pareju lang mikakunu.
Maragul ke pasalamat, keng mayora balen Bamban Mayora Alice Leal Guo, ing kultura yang babiayan Deng poeta niting balen, talentu da yang lalawan At talento ding magaral, kayabe reng kayanakan
Madagul ke pasalamat, kening kaya nang kagiwan Ditak-ditak mibabalik, ing kultura agisingan Iya ining melumpawi, keng panaung milabasan Keng selan na ning panaun, migsu nemu akalinguan
King Lalawigang Pampanga, ikami reng mekilala Talasulat, talagale, o metung mu rin poeta Inia dakal lang magtaka keti balen tamung sinta Poeta kaming mesabi, keti Tarlac e kilala
Potang atin nang tiuntiunan karin labuad kapampangan Ikami rening poeta, agad kaming papabaluan Saka kami dinan dake, keng karelang pagmasusian Anting metung talagambul, keng kulturang pakamalan
Karening sablang manakit, lalung-lalu reng makatua Migigising itang diwa, adalanan da kanita Keng balasyun, karagatan, mararandam dening rima O keta nang pamamutung, ing corona kareng musa
Dening dakal kayanakan, kabud ini iyang dimdam Ila reni reng magtaka, keng karelang arandaman Inia dapat la mung turu, nung nanu ing amulatan Ban kanita e malumpawi, ing kulturang agisingan
Dakal a salamat kang Mr.John Cachola karening aliwang letratu.
Magsalbat ya ing pusu ku, king e tutung kapalsintan Ning babai a mengakung, sintang alang kamatayan Mebating yang anting bula, kabud na naku gilutan E na dininan ulaga, ing kekaming pisumpanan
E ku balu, nung ing lugud, a sasabia’nang dalise Deyu na ne para kaku, at king aliwa ne binie Inia ngeni ing pusu ku, tatangis yang mipnung lumbe King megipung kapalsintang, melumud king tagulele
Ita palang aligan ku, king binili nang pangaku Makabalut kalaraman, mitalbug mu ketang gintu Pinaid namu ning angin, dela na ketang marayu E ne datang, agiang nanan, ku man a magparalumpu
Kapalsintan, akabas me, misan king maputing biga Ing alkus na, king mapilan, mung penandit manaliwa Ating datang a panaun, magkule yang paldas bigla Ban isaldak na king gabun, ing anggang atipu’nang lua
Nung mengari ya mu sana, king aldo ing kapalsintan Lumbug ya man ustung bengi, sunlag ya rin kabukasan E anti king pilsintan kung, meko alang kapamunan Nung magbalik ya pa kaku, e ku balu nung kapilan
Dapot panenayan ke pa, pota nung nu ya linuyun Mekad iti mibalik ya , king daratang a panaun Kasebian, ing ayup kanu, a king sinta na migmalun Magbalik yang pasibayu, karas na ning gatpanapun
Vhelle V. Garcia June 7, 2023 United Arab Emirates