PANIGAPU

Kapampangan Dictionary: plea, mercy

Gamit:
PANIGAPU na ning / tatangis cung pusu
Ing balicdan mu sana / ining paralampu,
Maging capilan man / cacung ipangacu
Tanggapan kening lub / ing cacu mituldu.

(CACUNG TATANGISAN – Orly Manalo Dizon)

Posted in Kataya, Manigaral Kapampangan | Leave a comment

Susug King Pamagaral VIII

Ding Antecedents At Ding Kalibe-panglagyu.
(panupaya yu pu e ke balu king Kapampangan)

A. Ding antecedents ila pin deng panglagyu (noun) o metung a kalupang kalibe panglagyu (pronoun} a penibatan na ning metung a kalibe panglagyu (pasibayu, panupaya yu pu e ke balu ing katulid na ning pronoun king Kapampangan).

B. Ding kalibe panglagyu (pronoun) atin lang persona

  1. Mumunang persona (first person) – ing magsalita king taladtad.

a. pangmetung (singular) aku, kanaku (ing kaku, kinuyad niamung aske ning kanaku)

Alimbawa:

  1. Aku ing mimie pamangan king taung grasa,
  2. Awa, kanaku ya ing bag a malutu.

b. pangtidua – ikata, kekata (alang specific a pronoun king English a pangtidua. Ing we, malyaring yang adua o labis king adua

Alimbawa:

  1. Sulung, ikata namung salusun king bisita.
  2. Kekata mibie ing responsabilidad karing inulila nang suli.

c. pangmarakal – (plural) itamu, kekatamu, ikami, kekami

Alimbawa:

  1. Balu na ning biktima a itamu ing makibalu king katutuan.
  2. Sinabi nang apu, kekatamu nala kanu reng mitagan a pakwan.
  3. E ko migaganaka, ikami nang bala.
  4. Kekami namu ing pamangan a e yu buri.
  5. Kaduang persona (second person)- ing kasabi na king taladtad ning mumunang persona

a. pangmetung (singular) – ika, keka

Alimbawa:

  1. Ika ing buri kung akayabe king kabang panaun.
  2. Keka kula panabilin deng lakuan kung papelis.

b. Pangmarakal (plural) – ikayu, kekayu

Alimbawa:

  1. Ikayu nang manasikasu karing tawling datang.
  2. King kekayu ta namu gawan ing pulung.
  3. Katlung persona (third person) – ing pisasabian king taladtad

a. pangmetung (singular), iya, kaya

Alimbawa:

  1. Iya ing kinangua kareng kualta.
  2. Mekad, kaya ing kasalanan.

b. Pangmarakal (plural), ila, karela

Alimbawa:

  1. Ila kanung mekasira king makina.
  2. Ibie mu niamu karela ing bola.

C. MAULAGA!!, Deng kalibe panglagyu, dapat maka-akma la kareng antecedents. Metung ya ini karing maralas dang maging mali reng kalupang talasulat.

Alimbawa:

  1. I Bertu metung yang maganakang tau,
    ila ring sinaup aniang masakit ku.

Surian tala reng aduang taladtad babo. Mali ya ing megamit a kalibe panglagyung “ila” uling pangmarakal ya. Ing antecedent a panglagyung Bertu, singular yamu ania dapat ing gamitan singular ya naman ania, “iya” ya dapat.

  1. Ding kakung kapatad kaluguran kula
    ania e ke dinan nanu man problema.

King alimbawang aini, mali ya ing “ke” uling ing antecedent a “ ding kakung kapatad” pangmarakal ya ania dapat ing gamitan “ko’ ya.

  1. Nakaduanang bengi, minta ku pisamban,
    ban abalu mila reng bayung sakristan.

King alimbawang aini, mali ya ing “mi” uling ing antecedent a“ku” pangmetung ya mu. Ing ustu “ku” ya naman.

  1. King inandam kung bie maulaga kayu,
    e ra ka kalinguan angga king mate ku.

King alimbawa babo, ing “ka” e ya ustu uling ing antecedent nang “kayu” plural ya. Dapat ing magamit keni “ko” ya.

  1. Apa te i apu king bale nang koya,
    e tamu magulu ban mipaynawa ya.

King alimbawa babo, mali ya ing “tamu” uling ing “te” pangtidua yamu. Ania dapat “kata” ya ing gamitan.

Pasibayuan ku, dapat ing magamit a kalibe panglagyu maka-akma ya king antecedent nang panglagyu o kalupang kalibe panglagyu.

Posted in Amanung Sisuan, Pamagaral, PL Rodel E. Gozum, Poeta Laureado | Leave a comment

Bubut

Mengari king bunga metung cu mung bubut,
nung king pamangudta e cu pa malulut,
at dit pa ing balu calupa ning bingut,
magumpisa pa mu king susu mumutut.

Bista man balu cu ing beluan cu dimut,
king pamanigaral e cu papatugut,
king pamanyalicsic pilit mangalicut,
bang detang malaut acua cong ayabut.

Deng amanu tamu dacal misalicut,
detang abalu cu buri cu lang palsut,
at king pamanyulat carin co payabut,
mecad sacali man atin macapulut.

Metung cu man bubut, e cu pa malulut,
king Amanung Sisuan, yacung manamuyut.

E. P. D.

Posted in Amanung Sisuan, Mala-Sonetu, PL Eric Dizon, Poesia | Leave a comment

DepEd

Nanan ku mang isipan, balamu ing DEPED, keng kapamilatan ning medium of instruction a papagamit na kareng eskwela, ya ing makamate keng amanu tang siswan! Deng anak a magaral akakalingwan dane ing salita ra.

Posted in Kapasiagan, PL Ernest C. Turla, Poeta Laureado | Leave a comment

Tatang

(metung ya pu ini karing poesia ku keng lalam ning pamansag a “talubang: panalala keka tang”. metung ya pung koleksiun da ring eleya a sinulat ku, at daragdagan ku pa para keng kanakung tata)

king kekang pamamun, kakapkap ku dulum,
kakapkap ku dulum makabang panaun,
makabang panaun king lumbe mekulung,
king lumbe mekulung king kekang pamamun.

matua naku ngeni dapot anak ku pa,
lakuas deng aldo mu, istung ayan ku la,
neng pasialan ku la reng aldo kanita
a makaternu kung tuki mung sisimba;

ampo pa neng misan, istung keng obra yu,
neng manaring obra at mabengi kayu,
tuki ku keng obra uling ing buri ku
pane rakang abe… -atiu ku siping mu.

ngening ing panusig e kuna tatakman,
kikiak ya ing anak kening pilubluban
e na na kalupa ketang milabasan
a ing kekang lugud pane na kung aruan.

melumo ku yata king lugud mu kaku
a kakung pantunan king pamaglako mu;
kukutang ku dati obat likuan mu ku,
ngara, minta naka karin banua kanu.

sinawa naka ‘ta king kasias ku buntuk?
o sinawa nakang kanaku lulugud?
aku, ali ku pa sinawa king lugud
a bibie mu ketang e ka pa metudtud.

pero nanu pa man, salamat maragul
uling meragul kung king ustu mituntun,
e sayang ing oras a kekang dinaun
ban ku mung mabiasang duku king Menyaklung.

9/20/17
kabang mamalis kuartu keng iskuela

Posted in Bie, Capampangan Shakespeare, Pamilya, PL Tuazon Sabandal, Poesia | Leave a comment

BALANG BUTIL NA NING NASI

nang: PL Sergio Gramonte Calayag

Panabilin nang ingkung ku, iyang metung ortelanu
Potang aku ing mamangan, e managan agyang nanu
Kabutil nasi keng pinggan, iya ining gisanan ku
Pablasang bie keng asikan kasakitan yang akit mu

Magumpisa keng sarulan, itang pali pibabatan
Mamaswe at mamaranun, kayabe ne ing tatanam
Kabuklat na ning masala keang tenam sisilawan,
Lalawan na nanu’ng kulang, lalarinan ing kasiran

Potang iyang mekabili, pamangading alang tuknang
Kayaduanan king Dios lbpa, ing kasiran yang alisyan
Ketang uran ampon bagyu, ketang pali ning sikluban
Inya iyang manigapu, king Guinu Dios tang Miglalang

Nung ala nang ortelano mananaman king asikan
Dumanup ya ining tau, tutung ala yang apangan
Maging sira ne matulid ining tau a danupan
Ketang danup nang dadalan, mabating ya katuliran

‘nia balang butil ning nasi iya sanang pakamalan
Uling iyang meging bunga, ketang keang kapagalan
Kasakitan dadalanan ortelano keng asikan
Iyang dinan sang ulaga ban ing pagal e masayang

Posted in PL Sergio Gramonte Calayag, Poesia, Poeta Laureado, Tanaman | Leave a comment

Prutas

Mekapanagtal kung prutas a mapilan,
bayu ya man datang ing uran masikan.
Keni kilub bale ku la palulutan,
ban e la masayang, ‘me ko pang nabangnan.

Posted in Poesia, Poetisa Patria Bondoc David, Prutas | Leave a comment

Ing Amanang Singsing

Ita’ng capampangan atin tamung singsing
a amana tamu at mitagulaling
king Indung ibatan ngeni sasaingsing
uling iting singsing maibug neng mabating.

Dacal capampangan e re buring sulud,
mas buri ra pa pin cabud nya malumud,
sagipan ta’ ya sa’ itamung mitubud
bang apakit tamu itang tune lugud.

Isulud ta’ ya ngan ing amanang singsing
king bie pangaldoldo bang e ya mabating,
ipakit tamu ngan itang cayang ningning
bang ing Indu tamu e ne pin saingsing.

Ing Amanang Singsing e ta’ ya sisinup;
Sucat yang isulud nu’ ta’ man lupalup.

E. P. D.
Jan. 6, 2022

Posted in Amanung Sisuan, Mala-Sonetu, PL Eric Dizon, Poesia | Leave a comment

Ing Sinta Nung E Mipasyag

Sasabyan da ding makatwa:… Ing sinta nung e mipasyag
King katawa’na ning tau ating lunto nang sintomas,
Iti, nung singo king buntuk: maging kutu’t balikubak;
Nung singo ya karing mata: Katarata ya o pilak;
Nung singo naman king lupa maging pekas ya’t dalyawat;
Nung king balugbug ya singo: ya ing tulu ampon kaklak;
Nung singo ya karing labi: maging lasu yang baligtad;
Nung singo neman king batal maging buklo ya o sigak;


Posted in Ari Ning Crissotan, Ari Ning Parnasu, Komidya, PL Jose M. Gallardo, Poesia, Poeta Laureado | Leave a comment

DUSULDIT

( Tula / Poema )
nang Jose Roman Reyes Laquian

Quing maleparan aplaya / ning beluan , balang dusuldit /
Anti cung malating anac / a capara ning bulilit /
Cabang macasalicut ya / quening canacung panaquit /
Ing degulan ning catutuan / quing dayatmalat mamaplit . /

Ding carutungan o maguing / ding marangle na niting bie /
Dusuldit cong babalican / at lalacaran cong pane /
At queng cacung pamanlacad / mapayapa at manene /
Miraraque la canacu / quing cabaluan dang dalise . /

Dusuldit que babo yatu , / canacung aumasdan ya /
Ing capanayan quing Bayung / Calalangan ibat banua , /
At , dusuldit macayama / ya’ing penandit cung painaua /
Quing pamagdulap cung saya / cambe yatad nang ligaya . /

Dusuldit queng malucang bie / cu ya ing cacung abatas /
Daca’lang taung daratang , / at , antimurin , lalabas ; /
Daca’la ring mangi-saque , / at , mapenandit , cuculdas , /
Atin maluat maqui-abe’t / atin ma’intun bayung gasgas . /

Dusuldit cung macatabnung / matapat a caluguran /
Que lele cu e mamaco / quing oras-capagsubucan , /
Maintinding cayabaian , / cayabe-ng manalacaran , /
Macayabut palad aguiang / man miragsa cung mapilan . /

Posted in Bie, PL Jose Roman Reyes Laquian, Poesia, Poeta Laureado | Leave a comment