Kapampangan Library

MALIKWATAS
Magic Poems
Nang: Jose M. Gallardo

https://www.youtube.com/watch?v=hgN3hUqajDM

Ing salitang malikwatas ya ing makuyad dang anyu ding salitang “malikmatang kawatasan”. Ing salitang “malikmata” ya ing katulid na king Amanung Kapampangan ning salitang “magic” king Amanung Ingles, at ing “kawatasan” naman ya ing tune nang Kapampangan ning salitang “poem” o poesya. Inya, nung ilikas ya king Amanung Ingles ing salitang malikmatang kawatasan o malikwatas, iti, mangabaldugan yang “magic poem”.

Ing malikwatas, metung yang uring poesya a e ra pa penangasan belangkas king insanu mang Amanu keti king mabilug a yatu. Abibitasa ku ing e ya pa milaganap at e ya maging pibuburian pakyapusan a anti mo ring “ode”, “epic”, “sonnet”, “elegy” at aliwa pang uring poesya. Ing sangkan king e na pangalaganap niti ya ing masakit yang gawan. E ing balang poeta malyari yang makapi-sukung o mibalangkas kareti, uling ing pamanggawa tutung maka-inip at kailangan pa mu ing gumugul kang makabang panaun at dakal a pamanisip. Bayu ka makayaring metung, sumira ka pamung dakal a papil king pamibayu-bayu at pamiyayalili karing salitang sukat magamit ban ayakma me ing kekang poesya ketang talagang kailanga’na ning metung a malikwatas.

Ing malikwatas, metung yang poesya-liriko a bibilugan da ding atlung estropa. Ding adwang mumunang estropa o saknung miyayagpang la king pamilarawan king metung a bage o king metung a sitwasyun, at ing katlu ya naman ing “twist” o kabalabat na ning lalarawan da reta.

Ing “magic” na o malikmata ning malikwatas ya ing iti malyari meng sagsagan, at ing balang kasagsag metung ya namang kumpletung poesiya. Ding mesagsag a ren pilibayan mong lugal at pisaniban pasibayu at maging metung no namang poesyang masalese panga-balangkas at e masisira kalamnan. King hegana-ganang yan, ala kang babayu o alilan agyang metung mang letra at kudlit (o “punctuation mark”).

Bilang alimbawa, oyni ing metung a malikwatas:

POESIA 1 – ING UPAYA NING MUSIKA

Kaybat-ibat na ning uran, inyang akatuki ra ka
Matalusad ya ing dalan, ding pilapil mabasa la
Inya king e ku sasaryan, ing bitis ku myalangan ya
Atalan da ka awakan, mipadalusung ku keka

Bista’t ita e ku serya, mikasbu ka’t migaligit
Ing payung sera meng bigla, mangalare kang melikid
King dagul na ning kekang mwa, pemarug mu kung pisakit
Ing balasbas alang atna, minalipatpat ku ikit

Busal na nitang terakan, king awditorium ning pyesta
Matalik da kang kakawlan, milalapat lang salu ta
King uli na ning tigtigan, e ka melulam a lupa
Mewala ing kekang selan, king upaya ning Musika.

POESYA 2 – KASAGSAG 1 POESYA 3 – KASAGSAG 2

Kaybat-ibat na ning uran, Inyang akatuki ra ka
Matalusad ya ing dalan, Ding pilapil mabasa la
Inya king e ku sasaryan, Ing bitis ku myalangan ya
Atalan da ka awakan, Mipadalusung ku keka

Bista’t ita e ku serya, Mikasbu ka’t migaligit
Ing payung sera meng bigla, Mangalare kang melikid
King dagul na ning kekang mwa, Pemarug mu kung pisakit
Ing balasbas alang atna, Minalipatpat ku ikit

Busal na nitang terakan, King awditorium ning pyesta
Matalik da kang kakawlan, Milalapat lang salu ta
King uli na ning tigtigan, E ka melulam a lupa
Mewala ing kekang selan, King upaya ning Musika.

POESYA 4 – LIBE LUGAL:

Inyang akatuki ra ka, kaybat-ibat na ning uran,
Ding pilapil mabasa la, matalusad ya ing dalan,
Ing bitis ku myalangan ya, inya king e ku sasaryan,
Mipadalusung ku keka, atalan da ka awakan,

Mikasbu ka’t migaligit, bista’t ita e ku serya,
Mangalare kang melikid, ing payung sera meng bigla,
Pemarug mu kung pisakit, king dagul na ning kekang mwa,
Minalipatpat ku ikit, ing balasbas alang atna,

King awditorium ning pyesta, busal na nitang terakan,
Milalapat lang salu ta, matalik da kang kakawlan,
E ka melulam a lupa, king uli na ning tigtigan,
King upaya ning Musika, mewala ing kekang selan,

Aliwa mu ren ding poesyang titlung estropa a malyari tamung apalto king metung a malikwatas. Malyari mu namang pialit-bungan ing panga-daral da ding estropa karing adwang kasagsag at deti lunto la namang mabilug a poesyang e kakawani kalamnan king paksang Ing Upaya Ning Musika.

Alimbawa:

KALIMANG POESYA: KANAM A POESYA

Kaybat-ibat na ning uran, Inyang akatuki ra ka
Matalusad ya ing dalan, Ding pilapil mabasa la
Inya king e ku sasaryan, Ing bitis ku myalangan ya
Atalan da ka awakan, Mipadalusung ku keka

Mikasbu ka’t migaligit Bista’t ita e ku serya,
Mangalare kang melikid Ing payung sera meng bigla,
Pemarug mu kung pisakit King dagul na ning kekang mwa,
Minalipatpat ku ikit Ing balasbas alang atna,

Busal na nitang terakan, King awditorium ning pyesta
Matalik da kang kakawlan, Milalapat lang salu ta
King uli na ning tigtigan, E ka melulam a lupa
Mewala ing kekang selan, King upaya ning Musika.

Ding anam a estropang den malyari la namang pyabe-abayan ban maging metung la mung poesya, dapot ita e ne makayakma king tuntuna’na ning malikwatas a limitadu mu king atlung estropa. Malyari mu naman ing ding linya o telatag ila ring balasan at pialitbungan a manga-daral, antimo king:

Kaybat-ibat na ning uran, Inyang akatuki ra ka
Ding pilapil mabasa la Matalusad ya ing dalan
Inya king e ku sasaryan Ing bitis ku myalangan ya
Mipadalusung ku keka Atalan da ka awakan,

Subali karing alimbawang abasa yu nang den, dakal pang myaliwang porma ing malyaring magawa karing linya at estropa na ning metung a malikwatas ban deti manatili lang poesyang maki mabilug a kalamnan, at iti ya ing penalumpakanan ku ban awsan kong “magic poem”. Iti yamu naman ing sangkan nung inya asabi ku ing masakit lang gawan at e la maging pibuburyan pakyapusan. Ding malikwatas makanyan lang sisigurwan kung e laganap at mikarakal. Makanyan man, sumangid na ning katutuwan a yan, tutunggen ku naman maragul na nang dangalan ning Amanung Kapampangan ing kaya la mibait ding makanyan a uring kawatasan.

========================================================
Source: Makuya a kasalesayan king kanakung biye.
Autobiography of Jose M. Gallardo

Published by: The Juan D. Nepomuceno
Center for Kapampangan Studies
Holy Angel University
May 2003