E naku pu ginamit pu at opu ban lunto niamung instructional.
ING USTUNG PAMANGABIT TANDA KARING RIMA
Basta ing mumunang diling megamit a rima ing tanda na “a” at ing tutuki “b” kayi “c” etc. etc. Ngeni, ustung ing megamit a rima kalupa ne ning minunang diling rimang megamit, maski nukarin ya mang estropa “a” ya pa mu rin tanda. Makanian mu naman king “b” at “c” etc. etc.
Alimbawa:
1- King poema lalam, uling alang mipasibayuan a rima king kilub na ning walung estropa at uling metung yamung rima ing megamit kilub na ning metung a estropa, ing ustung tanda da ring rima anti ya kanini: aaaa bbbb cccc dddd eeee ffff gggg hhhh. Nung matamad kayung mamasa, ding tawling amanu namu ilang pakalawen yu.
E Mapda Ing Pagasa
Juan Lincud
Sunis a aâ-e-iî-o- uû
Aduang Paris a miyasawang linya
*
King lagu nang lalon ning aldong sasaka – a
daranum ku mata king lua ning ligaya.- a
Kabang apsa ne ning dagat paralaya,- a
atin yang atad a bayu pang pagasa.- a
**
Ing makabang benging ulila king salâ,- b
mepupus ne at ing dalumlum mewalâ,- b
Pati ing kabiguang kakambal da ring luâ,- b
miglau yang anti king maputing bulâ.- b
Ing napun a pupus king dusa at lumbe,- c
memun neng malagua king malugma kung bie.- c
Pawaga ning banuang samut-samut kule,- c
marapal datang ing imbut kung tagumpe.- c
Ing tiwala ku king kanakung sarili,- d
migbalik agna’ning mibayit a ngeni.- d
Uling ing paniambut datang ya king tawli,- d
e naku tatakut king libung pasilmi.- d
.
Ing lungkut king pusu ngening e ne mulî,- e
maski kapilan man e naku masawî.- e
Ibat keragulan kung malukang bilî- e
mitimaua naku’t magkamal salapî.- e
Nung king pangasakab akua kung mitikdo,- f
kening kasakitan pilitan kung mako.- f
Uling king landas ku saslag ne ing aldo,- f
king laban na ning bie yakung manibabo.- f
Ing palad nung magi neng matunud kaku,- g
ining lugmang palad ngeni ne magbayu,- g
Ding sablang tagimpan a paninasan ku,- g
matupad la kabud a alang abisu.- g
Nung pasibayu pa takman ku’ing mabigû,- h
kapilan man e ku gawan ing sumukû- h
Kalupa ning aldong e tuknang susulû,- h
e mapda’ing pagasa king sugatang pusû.- h
*Tandanan tamu, maski pareu la, e la miririma ring ala at atin turung.
2- King poesia lalam, ing ustung tanda da ring rima, aaa bbbb cccc aaaa dddd eeee ffff ya uling pareu la rima ding mumuna at kapat a estropa.
Tumerak Ka Salome
Rodel Gozum
Silaba 16 Sesura 8/8
Telatag 4 Estropa 7
*
Tumerak na ka Salome/ king mayarut a tigtigan,- a
ing lua mung maybug tumulu/ anggang binit mung kawatan.- a
Ding danupan mung kapatad/ at ing indu mung salunan,- a
ban ayakmul mu ing dine/ ila ring kekang isipan.- a
**
Lalam da ring patda-sinding/ sulung miyaliwa kule,- b
Igiling me’ing papaluan mu/ king arap da ring manalbe.- b
Kabang ing dimut a saplut/ lulubasan mu at ugse,- b
ing mapagkunwaring timan,/ karing labi igulis me.- b
Ding parukyanu a lupang/ atin makapal a bulsa,- c
samasnan mu lang lantungan/ kabang dudurutan mula.- c
Ban kayari nang tinigtig/ ning makabaldugang kanta,- c
ati’nang managkat kekang/ lukluk king kayang lamesa.- c
Ustung milukluk na ka at/ ume na nakang kandungan,- a
ing alak a misna tapang,/ samalan mu nang aldukan.- a
Ban potang ding kayang gamat/ ati’na lang panintunan,- a
makapal na ka marine’t / agawa mu nang pibatan.- a
Nanu man ing kayang sabian,/ maski na pa mangarinat,- d
tanguanan mu namu sana/ at e na ka sasalabat.- d
Uling ing mung maulaga/ agawa mu ing maglambat,- d
king lamesa na ban keta/ manakitan kang masampat.- d
Nung mapilit ka man tuki/ potang agkat na kang lumual,- e
ban apaulu mu ne ing/ masakit a indu mung mal.- e
ketan mu nia ing labi mu/ kabang maliyari’ing bawal,- e
at maniawad na ka’ng tawad/ karing santu tamung banal.- e
Tutu, misna king kababa/ ing obrang kekang pinilî,- f
pauli ning ing dangalan/ mu ‘yang kekang pamisalî.- f
Dapot ing matsurang palad/ maski na e mu ya burî,- f
King pataram kinalawat / ka uling gipit ing bilî.- f
3- Ing soneto lalam ing ustu rang tanda ring rima, makanini ya. abab cdcd efef gg, Ustung makanini la padrun ding rima ing awus tamu Shakesperean, English o Elizabethan Sonnet.
Soneto 11
Rodel Gozum
English Sonnet
Rima abab cdcd efef gg
Silaba 10 Telatag 14
Estropa 3 quatrain 1 couplet
*
Pagmaragul kung Kapampangan ku,- a
dapot ita e ya maging sangkan,- b
ban ding kalupa kung Pilipinu,- a
malatian ku nala at umisan.- b
**
Dakal matenakan at matikdî,- c
karing palipi nang Apung Sukû.- d
Dapot karing aliwa mang daî,-c
atin mu rin biasa at matinû.- d
Aliwa mu yaku itang atin ,- e
kikiwal a daya ra ding rahậ.- f
Ding sapni nang Lapu-Lapu karin,- e
mardikas la naman at timauậ.- f
E sukat ing mababa ku lawe- g
karing kalahi ku at kakule.- g
4- King soneto lalam, ing ustu rang tanda ring rima, abab bcbc cdcd ee ya. Ustung manini la padrun ding rima, ing awus tamu king soneto, Spenserian Sonnet.
Soneto 9
Spenserian Sonnet
Rima abab bcbc cdcd ee
Silaba 10 Estropa – 3 quatrain 1 – couplet
Telatag 14
Alegoria
*
Mekeni na tumayid ka kaku,- a
gulutan te ing labuad ning lugmậ.- b
Munta kata king danggut ning yatu,- a
nung nukarin e na patak ing luậ.- b
**
Karin ing takut e na ya mapậ,- b
at e ta na manako pinandit.- c
Ali tana mangilag king salậ,- b
uling mapipi na itang sitsit.- c
Tuknangan tana ngeni ing mikit,- c
karetang silid a alang awang.- d
Ngeni ing sabla e na masulit,- c
uling lakuan tano ring kasalang.- d
Tara sinta agnan tang inuman,- e
ing likidu na ning katimauan.- e
5- King soneto lalam, ing ustu rang tanda ring rima abba abba cde cde ya. Ustung makanian la padrun ding rima, ing awus tamu king soneto, Petrarchan Sonnet.
Soneto 8
Lorung Malabit
Petrarchan Sonnet
King lalam na ning impun ning manga,- a
kambe ning tsup ning angin maleldo,- b
karing musmus tang pusu siniro,- b
ing lugud a ginulis ning banua. – a
Kabang mababalag la ring bunga,- a
pengangasan kung keka ipalto,- b
ing lama’na ning salung kukulyo,- b
a siklian mung tima’ning pagasa.- a
Ding aldong linabas a marapal,- c
kitmuan la king matingkad a kule,- d
pauli ning atiu ka siping ku.- e
Ngeni king lalam ning manga tang mal,- c
ding pakyalungan ta at kayabe,- d
ring suli tang manampang kuswelu.- e
6- Magi tamung maingat uling ding aliwa makalisya ing tuturu ra. Sasabian da, ding kataya kanu anggang pareu la ding tawli rang aduang letra, e la kanu pareu tanda ustung aliwa ya ing katlung tawling letra. Pakatandanan tamu, ustung ding amanu, e la pareu tanda, ing buri nang sabian, e la miririma. Ustung ding katayang atin sikoting konsonanti, basta pareu la ring tutukian dang kakatni, maski e la milulupa king katlung tawling letra, miririma na la. At ding salita naman a atin sikoting kakatni, maski e la pareu ding tutukian dang konsonanti, basta pareu lang alang turung o kaya pareu lang atin turung miririma la.
Atin ginawang kawatasan, areni ring ginamit nang amanu para karing rima na at awreni ring kebit nang tanda. Ing padrun da ring rima aabb cdcd efef gg la kanu ngana. Munang dili, alang padrun a makanini king paniulat soneto o poema.
inumpisan- a
kawatasan- a
kapisanan- b
menan- b
pagaralan- c
matenakan- d
bandalan- c
kalibakan- d
gawan- e,
katakutan- f
likwan- e
kapibabatan- f
Ginu- g
amanu.- g
Mali ini, uling maski e la para-pareu ding katlung tawling letra da ring amanung mayayari king “an,” miririma la pa mu rin. Ing ustu dang tanda ding rima keni aaaa aaaa aaaa bb yamu.